Bilim Teknoloji

Aşı Nedir?

Aşı Nedir? Mikrobiyoloji bir bilim dalı olarak ortaya çıkmadan önce insanlığın bulaşıcı hastalıklara ve hastalıkların kaynağına dair yaklaşımı çok yanlıştı.

Aşı Nedir?

Aşı Nedir? Mikrobiyoloji bir bilim dalı olarak ortaya çıkmadan önce insanlığın bulaşıcı hastalıklara ve hastalıkların kaynağına dair yaklaşımı çok yanlıştı. Sağlıklı olarak doktora gidenler bile bulaşıcılık kavramı bilinmediği için hastalanabiliyordu.

Hastalıkların gözle görülmeyen mikroplar yüzünden olabileceği kimsenin bilgisi dahilinde değildir fakat gözlemleri anlamlandırmaya çalışan farklı medeniyetlerden alimler kötü havanın hastalık kaynağı olduğunu düşünmeye başlamışlardı.

Hastalıklar tanrının laneti olarak görülüyordu tedavi için dua büyü ve astroloji kullanılıyordu. Pozitif bilimin gelişmesi ile ilk kez hastalıkların kaynağının Mikroplar olabileceğini keşfeden bilim insanları sayesinde aşılar geliştirildi ve milyonlarca hayat kurtarıldı.

Aşılar nasıl çalışıyor?

 

Aşının nasıl çalıştığına  geçmeden önce bağışıklık sistemimizi tanıyalım bakteriler mantarlar virüsler ve diğer mikroskobik canlılara mikrop diyoruz. Hepsinin ortak özelliği hızlı çoğalıp Evrim geçirebilmeleri ve değişen koşullara hızla adapte olabilmeleri. Çoğuna zararsız hatta yararlı bile denilebilir.

Öyle ki vücudumuzda yerleşik yaşayan ve sindirim gibi fonksiyonlarda sayısız yarar sağlayan mikropların sayısı neredeyse kendi hücrelerimizin sayısından fazla vücudumuza hastalık yapıcı bir bakteri veya virüs girdiğinde bağışıklık sistemimiz bu saldırıyı etkisiz hale getirebilecek donanıma sahip.

Bağışıklığımız bunu başarırsa hasta olmayız günlük hayatımızda etkilenmez. Fakat bazı durumlarda bağışıklık sistemimizin ürettiği koruma yetersiz kalabilir ve bu zararlılar  hızla çoğalarak enfeksiyona sebep olabilirler. Bu durumda ise Hasta oluruz ve vücudumuz bu mikropları öksürük hapşırma kusma ishal gibi yöntemlerle atmaya çalışır. Bu esnada bağışıklık sistemimiz mikropları etkisiz hale getiren savunma hücrelerinden daha fazla üretmeye çalışır tüm zararlı Mikroplar etkisiz hale getirilirse iyileşiriz.

Eğer bunu başaramazsa vücudumuz mücadeleyi kaybeder ve hasar alır özetle hastalanmamızın sebebi vücudumuzun zararlı mikropları hazırlıksız yakalanmasıdır.

Her zararlı mikrop için özel olarak onları tanıyan moleküller içeren ve etkisiz hale getirecek Savunma mekanizması olan hücreler vardır.

Bu hücrelerin ürettiği antikor denen özel proteinler akıllı füze gibi virüslerin yüzeyindeki anahtarlarına bağlanarak hücrelere girişlerini önler. Bazı savunma hücrelerinin mikroplarla enfekte olmuş hücreleri tanıyıp yok eder.

Hali hazır da yoksa vücudum proteinleri üretmesi gerekir ve bu da zaman alabilir vücudun gösterdiği bu Savunma tepkisine bağışıklık denir. Bazı hastalıklara karşı bağışıklığımız anne karnında oluşur bazı hastalıkları İse bir kez geçirmemiz gerekir ki vücudumuzu mikroplara tekrar karşılaştığında hızlıca savunma yapabilirsin.

İşte aşılar Tam da bu noktada yardımcı olur. Çalışma şekline göre sınıflandırılan 3 tip aşı vardır

  • Zayıflatılmış Mikroplar
  • Öldürülmüş ya da etkisiz hale getirilmiş Mikroplar 
  • Mikropların kendine has parçaları

mikropların zayıflatılması yöntemi ile çalışan aşıların amacı normalde çok hızlı çoğalan mikropları yavaşlatarak vücuda aktarmak Böylece bağışıklık sistemimize uygun antikor üretmesi için vakit kazandırmaktır zayıf mikroplar bizi hasta edecek kadar büyük bir enfeksiyon oluşturmaz fakat bağışıklık sistemimizin hatırlayacağı bir savunmayı yaratmak da başarılı olur.

Etkisiz hale getirilerek vücuda verilen mikroplara dayalı aşılarda Mikroplar kendini çoğaltamaz enfeksiyon oluşturamaz Bağışıklık sisteminin mikrobu tanıyıp antikor üretmesine fırsat verilir bazen verilen vücudun mikrobu tanıması için yeterli olmadığından birden fazla kez aşı olmak gerekebilir

Son yöntem ise mikrobun kendine has bir protein parçasını vücuda vererek Bağışıklık sisteminin uygun antikorları üretmesini sağlamak Bu yöntemde vücut mikrobun kendisi ile savaşmaz sadece uygun proteinler Üretir ve mikroba maruz kaldığında hazır olur. Günümüzde gen teknolojisi  ile geliştirilen bir başka yöntem ise mikropların genetik materyalinin bir kısmının vücuda enjekte edilmesi.

Aşılar Neden Önemlidir ?

Aşılar insan ömrünü 100 yıl öncesine göre ortalama 30 yıl artıracak güce sahip. Aşılar sayesinde her yıl milyonlarca ölüm önleniyor çocuk felci gibi hayat boyu süren hastalıkların önüne geçiliyor.

Bazı aşıların geliştirilmesi bir kaç yıl sürerken günümüzde devam eden bazı salgın hastalıklar için henüz tamamen etkili bir aşı geliştirilemedi. Tüm dünyayı etkisi altına alan kovid-19 salgını ile beraber güncel bir aşı üretme yarışı da devam ediyor birçok aşamayı içeren aşı üretimi çok zahmetli olsa da insanlığa yararları tartışılmaz Bu yüzden bu yolda yapılan çalışmalar Hayati önem taşıyor

 

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu